koncepcja federacyjna "My, Pierwsza Brygada"(posłuchaj)
Koncepcja federacyjna

granice 1918-1922 Marszałek Józef Piłsudski uważany jest za głównego twórcę polskiej niepodległości. Jeszcze przed wybuchem wojny stworzył konspiracyjną Polską Organizację Wojskową, a po jej wybuchu na jej bazie Legiony Polskie, początkowo nieliczne, w oparciu o Austrię. Gdy państwa centralne zaczęły wojnę przegrywać, w 1917 wszystkim trzem Brygadom Legionów nakazano złożenie wiernopoddańczej przysięgi, Piłsudski jako dowódca Pierwszej Brygady odmówił i został osadzony w Magdeburgu, skąd zostal wypuszczony w listopadzie 1918. Po jego przybyciu do Warszawy utworzona wcześniej przez Niemcy i Austrię Rada Regencyjna przekazała mu władzę. Naczelnik Państwa do 1922, był autorem polskiego zwycięstwa w wojnie polsko-bolszewickiej. Armia polska, stworzona przez niego, okazała się zdolna do obrony niepodległości i wywalczenia na wschodzie stosunkowo dużego obszaru dla nowego państwa. w 1926 Piłsudski dokonał przewrotu majowego, od tego momentu nieformalnie kierował państwem aż do swojej śmierci w 1935.

Urodzony na Litwie w zubożałej rodzinie ziemiańskiej, mówiący z wschodnim akcentem, Piłsudski reprezentował tradycje, mówiąc najogólniej, "Polski jagiellońskiej". Ignorując konflikty tworzące się w wyniku powstawania nowczesnych, świadomych narodów opowiadał się za odbudową wielkiej Rzeczpospolitej jako federacji. Państwo to, pod polskim przywództwem, miało obejmować także Litwę, Białoruś i Ukrainę, które miały odgradzać ziemie polskie od Rosji. Pomimo że przejściowo zdobył nawet Kijów (maj 1920), koncepcja ta okazała się nierealna. Zbyt duża była niechęć Litwinów i Ukraińców, liczących na samodzielne państwa. W efekcie Piłsudski zmuszony był walczyć o jak największe obszary na wschodzie, realizując tym samym wizję swojego głównego politycznego oponenta. O ile Dmowski największe zagrożenie widział w Niemczech, a Piłsudski w Rosji, patrząc na wszystko z perspektywy drugiej wojny światowej, która położyła kres II RP, można powiedzieć, że obaj mieli rację, a jednocześnie, niestety, obaj się mylili.

Jednolite narodowościowo państwo polskie, w niewielkich granicach, istniejące po drugiej wojnie światowej, wydaje się przekreślać ówczesny spór, sprowadzając go tylko do historii. Jednakże obie wizje zakładały samodzielną, silną pozycję Polski w Europie. Pytanie, czy tego też nie da się już w obecnych warunkach realizować, skoro wtedy, w bardzo ciężkim położeniu międzynarodowym, polska racja stanu stawiana była jednak zawsze na pierwszym miejscu.